از سیره حضرت زینب(س) تا ضرورت آمادگی اقتصادی در شرایط بحران

به گزارش پایگاه خبری اصفهان سبز، حجت‌الاسلام محمدرضا نریمانی، امام جمعه تودشک در شهرستان کوهپایه، در خطبه‌های این هفته نماز جمعه، ضمن توصیه نمازگزاران به رعایت تقوای الهی، به تبیین آثار تقوا در دنیا و آخرت از منظر نهج‌البلاغه و سخنان امیرالمؤمنین علی(ع) پرداخت.

وی با اشاره به خطبه ۱۹۱ نهج‌البلاغه، عبارت «فَإِنَّ التَّقْوَى فِي الْيَوْمِ الْحِرْزُ وَالْجُنَّةُ وَفِي غَدٍ الطَّرِيقُ إِلَى الْجَنَّةِ» را یادآور شد و بیان کرد که تقوا در زندگی دنیوی، حصار و سپر محافظ انسان است و در آخرت، راه رسیدن به بهشت به شمار می‌رود.

در ادامه این بحث، به سخن دیگری از امیرالمؤمنین(ع) در خطبه ۱۵۷ نهج‌البلاغه اشاره شد که در آن، پرهیزگاری به دژی مستحکم و استوار تشبیه شده است؛ دژی که از صاحبان خود دفاع می‌کند، درحالی‌که بی‌پروایی به قلعه‌ای سست و نااستوار شباهت دارد که نمی‌تواند پناهگاه امنی برای افراد باشد.

درس‌های تربیتی سوره یوسف؛ از حسادت تا خودخواهی

امام جمعه تودشک در ادامه مباحث قرآنی، با اشاره به آیه هشتم سوره یوسف، به بررسی رفتار برادران حضرت یوسف(ع) و پیامدهای حسادت و خودبرتربینی پرداخت.

در این آیه آمده است:

«إِذْ قَالُوا لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ»

ترجمه: «آن‌گاه که گفتند: یوسف و برادرش نزد پدرمان از ما محبوب‌ترند، درحالی‌که ما گروهی نیرومند هستیم؛ به‌راستی پدرمان در اشتباهی آشکار است.»

در تبیین این آیه، واژه «عُصْبَة» به معنای گروهی متحد و نیرومند دانسته شده است؛ گروهی که اعضای آن مانند اعصاب یک بدن، از یکدیگر حمایت می‌کنند.

حضرت یعقوب(ع) فرزندانی داشت که یوسف و بنیامین از یک مادر و دیگر فرزندان از مادری دیگر بودند. علاقه ویژه حضرت یعقوب به یوسف(ع)، چه به دلیل خردسالی و چه به سبب کمالات او، موجب حسادت برادرانش شد. آنان با تکیه بر تعداد و قدرت خود، به‌جای بررسی رفتار و انگیزه‌هایشان، پدر را به اشتباه در محبت متهم کردند.

از این منظر، یکی از آسیب‌های اخلاقی در جامعه آن است که برخی افراد به‌جای تلاش برای رشد و ارتقای خود، درصدد تخریب جایگاه افراد محبوب و شایسته برمی‌آیند.

تفاوت تبعیض و تفاوت مبتنی بر شایستگی

در ادامه این مباحث، میان تبعیض و تفاوت تمایز گذاشته شد. تبعیض به معنای برتری دادن به فردی بدون دلیل و معیار عادلانه است، اما تفاوت می‌تواند بر اساس شایستگی و استحقاق شکل بگیرد. برای نمونه، تفاوت نمره‌های دانش‌آموزان در ارزیابی یک معلم، در صورت رعایت عدالت و معیارهای صحیح، تفاوتی حکیمانه است، نه رفتاری ظالمانه.

بر همین اساس، علاقه حضرت یعقوب(ع) به یوسف(ع) در این تفسیر، علاقه‌ای حکیمانه تلقی می‌شود؛ اما برادران یوسف به دلیل حسادت، آن را ناعادلانه پنداشتند و پدر خود را به انحراف متهم کردند.

این ماجرا همچنین نشان می‌دهد که گاهی علاقه شدید می‌تواند زمینه‌ساز دردسر شود؛ علاقه برادران به موقعیت و محبت پدر، به حسادت و انداختن یوسف در چاه انجامید و علاقه زلیخا به یوسف نیز زمینه‌ساز زندانی شدن او شد. در نقل این حکایت آمده است که یوسف(ع) حتی از علاقه زندان‌بان به خود نیز نگران بود و بیم داشت این محبت به گرفتاری دیگری بینجامد.

حسادت؛ عاملی برای تخریب روابط خانوادگی و اجتماعی

از پیام‌های تربیتی این آیه آن است که حسادت می‌تواند افراد بزرگسال را از جایگاه و شخصیت خود دور کند و آنان را به کینه‌ورزی با افراد کوچک‌تر وادارد؛ چنان‌که برادران بزرگ‌تر یوسف(ع) به او حسادت کردند.

همچنین، اگر فرزندان احساس کنند والدین میان آنان تبعیض قائل می‌شوند، زمینه بروز حسادت و اختلاف در خانواده افزایش می‌یابد. در عین حال، برخورداری از قدرت و تعداد بیشتر، لزوماً به معنای محبوبیت نیست؛ برادران یوسف با وجود برخورداری از قدرت جمعی، احساس می‌کردند نزد پدر محبوبیت کمتری دارند.

از دیگر نکات این آیه، اهمیت رهبری صحیح در گروه‌هاست. همبستگی و اتحاد، اگر از هدایت درست و ارزش‌های اخلاقی برخوردار نباشد، می‌تواند به‌جای پیشرفت، زمینه سقوط و انحراف را فراهم کند.

همچنین، انتخاب معیارهای نادرست به نتایج نادرست منجر می‌شود. اگر تنها معیار ارزیابی، قدرت و تعداد افراد باشد، ممکن است اقلیت یا فردی شایسته به ناحق متهم شود. افراد خودخواه نیز گاهی به‌جای جست‌وجوی علت ناکامی در رفتار خود، دیگران را مقصر می‌دانند.

در ماجرای برادران یوسف(ع)، حسادت سبب شد آنان به‌جای پذیرش خطای خود، پدرشان را به انحراف متهم کنند؛ رفتاری که نشان می‌دهد غفلت و خودخواهی می‌تواند انسان را به جایی برساند که با وجود خطاکاری، دیگران را خطاکار بداند.

حضرت زینب(س)؛ الگویی برای تقوا، تعهد و ایستادگی در بحران

حجت‌الاسلام نریمانی در بخش دیگری از خطبه‌ها، به شخصیت حضرت زینب کبری(س) و جایگاه ایشان به‌عنوان الگویی برای تقوا، تعهد، ایمان و امید پرداخت.

حضرت زینب(س) در سال ششم هجری در مدینه و در دامان حضرت فاطمه زهرا(س) دیده به جهان گشود. پیامبر اکرم(ص) تولد این نوزاد را به مادر بزرگوارش تبریک گفت و نام زینب را برای او برگزید.

ایشان در خانواده‌ای پرورش یافت که شخصیت‌های برجسته تاریخ اسلام و پیشوایان آینده امت اسلامی در آن حضور داشتند و خود نیز در ادامه زندگی، رسالتی بزرگ و نقشی ماندگار در تاریخ اسلام بر عهده گرفت.

ایمان، امید، تعهد و تقوای حضرت زینب(س)، ایشان را به الگویی برجسته برای زنان مسلمان و همه انسان‌هایی تبدیل کرده است که در شرایط دشوار به دنبال حفظ ایمان و مسئولیت‌پذیری هستند.

در همین زمینه، با تأکید بر عبارت «عِبَادَ اللَّهِ، أُوصِی نَفْسِی وَإِیَّاکُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ»، بر ضرورت سفارش همگانی به تقوای الهی تأکید شد.

ملت ایران و الگوگیری از سیره حضرت زینب(س)

در ادامه، به مفهوم «ملت مبعوث زینبی» اشاره شد؛ مفهومی که بر نقش ایمان و باورهای عمیق دینی در عبور از شرایط دشوار تأکید دارد.

در شرایطی که ترس، اضطراب و ناامیدی بر فضای زندگی سایه می‌اندازد، انسان مؤمن می‌تواند با تکیه بر باورهای خود از آزمون‌های دشوار عبور کند. حضرت زینب کبری(س) نمونه‌ای برجسته از زیست مؤمنانه در بحران و الگویی عملی برای نسل‌های مختلف تاریخ معرفی شد.

بر این اساس، در این سخنان، ملت ایران نیز با الگوگیری از شخصیت حضرت زینب(س)، در مواجهه با بحران‌ها به‌دنبال تبدیل تهدیدها به فرصت‌هایی برای رشد معنوی و تعالی دانسته شد. همچنین، در چارچوب دیدگاه مطرح‌شده در خطبه، بر نقش ایران در تقابل تمدنی با سلطه آمریکا و صهیونیسم جهانی و حمایت از ملت‌های مظلوم و مستضعف تأکید شد.

۲۴ مهر؛ سالروز تشکیل سازمان عقیدتی سیاسی ارتش

در بخش دیگری از خطبه‌ها، به ۲۴ مهرماه، سالروز تشکیل سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، اشاره شد.

در این بخش، تشکیل این سازمان به تدبیر امام خمینی(ره) و با هدف حفظ و تقویت ارتش، هدایت نیروی انسانی و ارتقای توانمندی‌های اعتقادی و سازمانی این مجموعه مورد توجه قرار گرفت.

همچنین، در سخنان مطرح‌شده، بر تداوم مسیر انقلاب و انتقال مسئولیت‌ها و پرچم هدایت کشور به خلف صالح و فرماندهی معظم کل قوا تأکید شد.

پرستار خوب؛ همراهی حرفه‌ای با بیمار و خانواده

امام جمعه تودشک در ادامه به اهمیت حرفه پرستاری و نقش پرستاران در بهبود وضعیت بیماران پرداخت.

در این بخش، پرستاران به‌عنوان سرمایه‌های ارزشمند جامعه معرفی شدند؛ به‌ویژه افرادی که مسئولیت مراقبت از بیماران خاص را بر عهده دارند و با عملکرد حرفه‌ای خود می‌توانند بر روند درمان و روحیه خانواده بیمار تأثیر قابل‌توجهی بگذارند.

پرستاری صرفاً به اجرای وظایف مشخص و چارچوب‌های اداری محدود نمی‌شود و در بسیاری از مواقع، مستلزم تلاش و مسئولیت‌پذیری فراتر از وظایف معمول است. از آنجا که این حرفه ارتباط مستقیمی با جان و سلامت انسان‌ها دارد، برخورداری از ویژگی‌هایی همچون صبوری، مهربانی، ارتباط مؤثر با بیمار، تحمل دشواری‌ها، کنترل احساسات، توجه و محبت از جمله الزامات یک پرستار شایسته به شمار می‌رود.

در پایان این بخش، روز پرستار به پرستاران گران‌قدر کشور تبریک گفته شد و از تلاش‌های آنان در مراقبت از بیماران قدردانی به عمل آمد.

روابط ایران و آمریکا؛ از احتمال تشدید تنش تا امکان توافق

در بخش دیگری از خطبه‌ها، موضوع تقابل ایران و آمریکا و سناریوهای پیش‌روی روابط دو کشور مورد بررسی قرار گرفت.

در تحلیل ارائه‌شده، روند سیاست‌های آمریکا در قبال ایران طی یک ماه اخیر، وضعیتی از بن‌بست دیپلماتیک همراه با تشدید کنترل‌شده تحرکات نظامی توصیف شد. همچنین، در این تحلیل ادعا شد که مذاکرات غیرمستقیم با میانجی‌گری قطر، پاکستان و مصر به نتیجه نرسیده و هم‌زمان، واشنگتن در حال تقویت حضور نظامی خود در منطقه است.

در همین چارچوب، دو احتمال تشدید درگیری نظامی یا دستیابی ناگهانی به توافق، به‌عنوان سناریوهای پیش‌رو مطرح شد.

پنج مؤلفه مؤثر بر احتمال وقوع جنگ

در ارزیابی احتمال آغاز جنگ میان ایران و آمریکا، پنج مؤلفه مورد توجه قرار گرفت:

۱. انتخابات آمریکا: تأثیر معادلات سیاسی و انتخاباتی بر تصمیم‌گیری‌های واشنگتن.

۲. مواضع بنیامین نتانیاهو: رویکرد تنش‌زای نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی و تأثیر آن بر افزایش احتمال درگیری.

۳. اقتصاد جنگ: هزینه‌ها، منافع و پیامدهای اقتصادی ناشی از تشدید یا تداوم تنش‌ها.

۴. مذاکرات: نقش روندهای دیپلماتیک در کاهش تنش یا تغییر مسیر تقابل.

۵. تحولات جنگ‌های منطقه‌ای: تأثیر درگیری‌های منطقه‌ای و گسترش دامنه منازعات بر معادلات امنیتی.

در این تحلیل همچنین ادعا شد که فعال‌تر شدن جبهه یمن، وضعیت منطقه را تغییر داده و توجه کشورهای عربی را به این تحولات معطوف کرده است. همچنین، به افزایش حملات به فرودگاه‌ها و تأسیسات نفتی عربستان اشاره شد؛ تحولاتی که به گفته مطرح‌شده در خطبه، مسائل تازه‌ای برای آمریکا ایجاد کرده و حل‌وفصل آن‌ها را دشوارتر ساخته است.

ضرورت استقرار آرایش جنگی در مدیریت اقتصادی کشور

در ادامه مباحث اقتصادی، بر ضرورت تبدیل مفهوم «آرایش جنگی اقتصادی» از یک تعبیر کلی به مجموعه‌ای از اقدامات اجرایی، هماهنگ و قابل ارزیابی تأکید شد.

بر اساس این دیدگاه، مهم‌ترین ویژگی‌های مدیریت اقتصادی در شرایط بحرانی عبارت‌اند از تعیین اولویت‌های حیاتی، ایجاد فرماندهی هماهنگ، تسریع در تصمیم‌گیری، تخصیص هدفمند منابع، مشارکت بخش خصوصی، حفظ انضباط پولی و مالی و نظارت مؤثر بر عملکرد دستگاه‌ها.

این رویکرد بر آن است که در شرایط فشار اقتصادی، مدیریت منابع و هماهنگی میان نهادهای مسئول باید به‌گونه‌ای باشد که نیازهای اساسی کشور تأمین و از هدررفت ظرفیت‌های موجود جلوگیری شود.

اقتصاد ایران؛ از روایت فروپاشی تا عبور هوشمندانه از فشار

در بخش دیگری از این مباحث، با اشاره به شرایط اقتصادی کشور، تأکید شد که اقتصاد ایران در وضعیت عادی قرار ندارد و مشکلاتی مانند تورم بالا، افت تجارت، فشار بر درآمدهای نفتی، کسری بودجه و کاهش سرمایه‌گذاری از چالش‌های واقعی اقتصاد هستند.

در این دیدگاه، کوچک شمردن مشکلات اقتصادی نادرست دانسته شد؛ در عین حال، بر ضرورت عبور هوشمندانه از فشارها، اتخاذ تصمیم‌های مؤثر و پرهیز از غلبه روایت‌های ناامیدکننده تأکید شد.

ایران قوی، در گرو ورزش قوی

در ادامه خطبه‌ها، به مناسبت ۲۶ مهرماه، روز ملی ورزش و تربیت بدنی، بر نقش ورزش در سلامت عمومی، نشاط اجتماعی و تقویت توان ملی تأکید شد.

در این بخش، سیاست‌های کلی نظام در حوزه ورزش و تربیت بدنی در سه محور اصلی مورد توجه قرار گرفت: توسعه ورزش همگانی به‌عنوان محور سلامت عمومی، تقویت ورزش دانش‌آموزی به‌عنوان ضرورتی تربیتی و گسترش ورزش به‌عنوان هدفی فرهنگی و اجتماعی.

بر این اساس، تحقق شعار «ایران قوی» بدون توجه جدی به «ورزش قوی» امکان‌پذیر نخواهد بود. توسعه ورزش همگانی، تقویت ورزش قهرمانی، فرهنگ‌سازی، توجه به خانواده‌ها و مدارس و هماهنگی با سیاست‌های کلان کشور از جمله عوامل مؤثر در تحقق این هدف معرفی شدند.

در این چارچوب، ترویج فرهنگ ورزش و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و برنامه‌های ورزشی، نه صرفاً یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی برای ارتقای سلامت، نشاط، انسجام اجتماعی و قدرت ملی دانسته شد.

صادرات؛ یکی از ابزارهای قدرت اقتصادی کشور

در بخش دیگری از خطبه‌ها، به مناسبت ۲۹ مهرماه، روز ملی صادرات، اهمیت صادرات غیرنفتی در رونق اقتصادی و توسعه بازار مورد تأکید قرار گرفت.

در این بخش، توسعه صادرات به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر بر رشد تولید و اقتصاد معرفی شد؛ چراکه گسترش بازارهای خارجی و فروش محصولات داخلی می‌تواند زمینه افزایش تولید، توسعه فعالیت‌های اقتصادی و تقویت تجارت را فراهم کند.

ایران با برخورداری از ظرفیت‌های متنوع تولیدی، معادن غنی، جاذبه‌های طبیعی و تاریخی و فرصت‌های تجاری، توان بالقوه‌ای برای گسترش صادرات دارد. با این حال، مشکلات ساختاری داخلی و محدودیت‌ها و فشارهای خارجی از جمله موانعی معرفی شدند که می‌توانند از شکل‌گیری تجارت پایدار و بهره‌برداری کامل از ظرفیت‌های کشور جلوگیری کنند.

بر این اساس، رفع موانع تجاری، استفاده از فرصت‌های صادراتی و توجه به توان تولیدکنندگان داخلی می‌تواند در تقویت جایگاه اقتصادی ایران نقش‌آفرین باشد.

حجاب و عفاف؛ مسئولیتی مشترک میان زنان و مردان

در بخش پایانی مباحث اجتماعی، موضوع حجاب و عفاف و اهمیت مسئولیت‌پذیری مشترک زنان و مردان در خانواده و جامعه مورد توجه قرار گرفت.

در این دیدگاه، عفاف صرفاً به پوشش زنان محدود نمی‌شود و مسئولیت مردان نیز در حفظ حریم‌ها و رعایت اصول اخلاقی و اجتماعی مورد تأکید قرار می‌گیرد.

تربیت دینی متوازن باید به دختران و پسران، هم‌زمان، احترام به حریم دیگران، مهار نگاه، پاکدامنی و مسئولیت‌پذیری را آموزش دهد و تکالیف و مسئولیت‌های هر جنس را روشن، محترمانه و به دور از تحقیر تبیین کند.

همچنین، تحقق سبک زندگی عفیفانه در جامعه مستلزم مسئولیت‌پذیری متقابل است؛ به این معنا که افراد در رفتار فردی، خانواده‌ها در تربیت فرزندان و جامعه در فراهم‌کردن زمینه‌های ازدواج، جلوگیری از آزار و مقابله با بهره‌کشی، نقش و مسئولیت مشخصی دارند.

بر این اساس، عفاف پیش از آنکه ابزاری برای قضاوت درباره دیگران باشد، مسئولیتی مشترک برای شکل‌دادن به روابط سالم، محترمانه و پاک در جامعه است.